An toàn thông tin trở thành yêu cầu cốt lõi của hệ thống thông minh

Sự hội tụ giữa AI và IoT đang tạo ra bước chuyển quan trọng trong phương thức vận hành của nền kinh tế số. Từ nhà máy, đô thị đến hệ thống quản trị doanh nghiệp, các thiết bị kết nối và thuật toán trí tuệ nhân tạo ngày càng tham gia sâu vào quá trình thu thập dữ liệu, phân tích, dự báo và tự động hóa. Xu hướng này mở ra cơ hội nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Theo báo cáo của Fortune Business Insights được đơn vị tổ chức dẫn lại, thị trường AIoT toàn cầu ước tính đạt 82,74 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng kép dự báo 32,4% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2034. Tại Việt Nam, thị trường IoT được MarketsandMarkets dự báo có thể đạt 7,2 tỷ USD vào năm 2030. Sự mở rộng của hạ tầng kết nối cùng nhu cầu ứng dụng công nghệ đang tạo thêm dư địa phát triển cho các giải pháp thông minh.

Tuy nhiên, càng nhiều thiết bị và hệ thống được kết nối, nguy cơ mất an toàn thông tin càng trở nên phức tạp. Đối tượng bị tấn công không chỉ là dữ liệu, tài khoản hay hạ tầng công nghệ thông tin truyền thống mà còn có thể là camera giám sát, bộ định tuyến, thiết bị điều khiển công nghiệp và các mô hình AI đang vận hành.

Tại hội thảo chuyên đề “An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI”, tổ chức nhân dịp công bố chương trình MIT-AIoT, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC),nhà sáng lập Chống Lừa Đảo và cựu chuyên gia Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia, đã phân tích những thách thức nổi bật của môi trường số.

Theo chuyên gia, AI đang khiến hoạt động lừa đảo và tấn công mạng có khả năng tự động hóa cao hơn, mở rộng phạm vi tiếp cận và giảm rào cản kỹ thuật. Công nghệ Deepfake có thể bị lợi dụng để giả mạo hình ảnh, giọng nói, video nhằm mạo danh người thân, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc đại diện tổ chức tài chính. Bên cạnh đó, nguy cơ đánh cắp dữ liệu khuôn mặt, vượt qua quy trình xác thực điện tử eKYC và phát tán mã độc qua thiết bị di động tiếp tục đặt ra thách thức đối với người dùng, tổ chức và doanh nghiệp.

Hiếu PC chia sẻ về an toàn thông tin

Từ thực tiễn phòng, chống tội phạm công nghệ cao, Hiếu PC phân chia các nguy cơ thành hai nhóm chính: tấn công nhắm vào con người và tấn công nhắm vào hệ thống. Nếu nhóm thứ nhất tập trung vào thao túng tâm lý, giả mạo danh tính và chiếm quyền kiểm soát thiết bị cá nhân, nhóm thứ hai hướng tới khai thác lỗ hổng trong hệ thống AI, thiết bị IoT và các tác tử AI có khả năng tự động thực hiện nhiệm vụ.

Đáng chú ý, trong kiến trúc AIoT gồm các tầng cảm nhận, kết nối, xử lý, hành động và học hỏi, mỗi tầng đều có thể trở thành mắt xích dễ bị tổn thương nếu thiếu cơ chế bảo vệ phù hợp. Một thiết bị IoT bị chiếm quyền có thể trở thành bàn đạp phát tán mã độc hoặc tham gia mạng botnet. Mô hình AI bị thao túng thông qua dữ liệu đầu vào hay chỉ dẫn độc hại cũng có thể làm lộ thông tin, đưa ra quyết định sai lệch hoặc thực hiện hành động ngoài phạm vi cho phép.

Thực tế cho thấy, an toàn thông tin không thể chỉ được xem là khâu xử lý sau khi hệ thống đi vào hoạt động. Đối với doanh nghiệp Việt Nam đang đầu tư vào tự động hóa, nhà máy thông minh và quản trị dựa trên dữ liệu, bảo mật cần được tích hợp ngay từ khâu thiết kế kiến trúc, lựa chọn thiết bị, xây dựng nền tảng dữ liệu đến triển khai thuật toán và kiểm soát quyền truy cập.

Điều này đặt ra nhu cầu về đội ngũ kỹ sư có tư duy tổng thể, am hiểu phần cứng, hạ tầng kết nối, dữ liệu, AI và các nguyên tắc bảo vệ hệ thống, thay vì chỉ làm chủ từng công nghệ riêng lẻ.

MIT-AIoT: Gắn đào tạo chuyên sâu với nhu cầu thực tiễn doanh nghiệp

Trong bối cảnh đó, chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng AIoT của FSB được xây dựng nhằm đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có khả năng thiết kế, tích hợp và vận hành hệ thống thông minh trên nền tảng kết nối an toàn. Chương trình hướng đến hai mục tiêu song hành: thúc đẩy ứng dụng AIoT trong sản xuất, quản trị và dịch vụ; đồng thời nâng cao năng lực bảo vệ dữ liệu, hạ tầng trước các nguy cơ an ninh mạng.

Tiến sĩ Đoàn Xuân Huy Minh, Giám đốc Chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin, Viện Quản trị & Công nghệ FSB, Tập đoàn FPT, cho biết MIT-AIoT hướng tới đào tạo lực lượng kỹ sư, chuyên gia có khả năng dẫn dắt quá trình thông minh hóa hệ thống sản xuất quy mô công nghiệp, phát triển đô thị thông minh và giao thông thông minh.

Theo ông, điểm trọng tâm của chương trình là tiếp cận AIoT như một chỉnh thể thống nhất. Người học không chỉ nghiên cứu thuật toán AI hay thiết bị IoT riêng lẻ mà còn tiếp cận toàn bộ chuỗi công nghệ, từ cảm biến, kết nối, thu thập và xử lý dữ liệu đến nền tảng điện toán, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và vận hành hệ thống. Qua đó, học viên có thể hình thành năng lực giải quyết các bài toán tích hợp, đáp ứng yêu cầu triển khai công nghệ trong thực tiễn.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Đức, đại diện Viện Quản trị & Công nghệ FSB, nhấn mạnh rằng khi AI được tích hợp ngày càng sâu vào các hệ thống kết nối vạn vật, yêu cầu quan trọng là xây dựng giải pháp vừa an toàn, vừa hiệu quả. Công nghệ cần phát huy giá trị trong tối ưu năng suất, đồng thời bảo đảm khả năng kiểm soát rủi ro. Định hướng AIoT giúp người học phát triển tư duy hệ thống, từng bước đưa AI vào các nền tảng thông minh nhằm tạo lợi thế cạnh tranh cho tổ chức.

Về nội dung, chương trình tập trung vào các trụ cột gồm nền tảng và kiến trúc AIoT; thu thập, xử lý, phân tích dữ liệu từ thiết bị IoT; phát triển và triển khai mô hình AI/Machine Learning; thiết kế kiến trúc hệ thống thông tin thông minh; cùng các yêu cầu về an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu trong môi trường kết nối diện rộng.

Đáng chú ý, MIT-AIoT được triển khai theo định hướng học tập thông qua dự án thực tế. Học viên có cơ hội tiếp cận các bài toán công nghệ trong hệ sinh thái doanh nghiệp FPT, trải nghiệm nền tảng điện toán đám mây và công cụ phát triển hiện đại, đồng thời học hỏi từ đội ngũ giảng viên, chuyên gia giàu kinh nghiệm thực tiễn. Sự kết hợp giữa kiến thức học thuật và yêu cầu triển khai tại doanh nghiệp được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động.

TS. Nguyễn Văn Đức và  Hiếu PC tham gia hoạt động ra mắt chương trình MIT_AIoT

Sau khi tốt nghiệp, học viên có thể đảm nhiệm các vị trí như kiến trúc sư giải pháp AIoT, kỹ sư hệ thống AI/IoT, chuyên gia phân tích và thiết kế hệ thống thông minh, kỹ sư IoT và điện toán đám mây, chuyên gia bảo mật hoặc quản lý dự án công nghệ. Mạng lưới hơn 10.000 cựu học viên FSB cũng tạo điều kiện kết nối nghề nghiệp và trao đổi kinh nghiệm chuyên môn.

Theo thông tin từ đơn vị đào tạo, chương trình gồm 60 tín chỉ, triển khai trong bốn học kỳ, với thời gian hoàn thành dự kiến khoảng 18 tháng. Đối tượng tuyển sinh là người tốt nghiệp các ngành máy tính, công nghệ thông tin và lĩnh vực liên quan; kỹ sư phần mềm, lập trình viên, kỹ sư mạng, hạ tầng, điện tử, viễn thông, tự động hóa và các nhà quản lý dự án kỹ thuật. Bằng Thạc sĩ Công nghệ thông tin do Trường Đại học FPT cấp. Chương trình dự kiến khai giảng tháng 11/2026 tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ; học viên khóa đầu tiên có cơ hội nhận học bổng lên đến 42 triệu đồng.

Việc ra mắt MIT-AIoT cho thấy xu hướng đào tạo nhân lực công nghệ theo hướng liên ngành, gắn năng lực kỹ thuật với yêu cầu an toàn và hiệu quả vận hành. Trong tiến trình chuyển đổi số, khi doanh nghiệp Việt Nam ngày càng đẩy mạnh khai thác dữ liệu, tự động hóa quy trình và đổi mới mô hình kinh doanh, nguồn nhân lực làm chủ các hệ thống thông minh sẽ giữ vai trò quan trọng.

Về dài hạn, đầu tư cho đào tạo AIoT không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu tuyển dụng trước mắt mà còn góp phần nâng cao năng lực công nghệ nội sinh, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong thiết kế, tích hợp và bảo vệ hệ thống. Đây là nền tảng để quá trình thông minh hóa diễn ra bền vững, bảo đảm đổi mới sáng tạo luôn song hành với quản trị rủi ro và an toàn thông tin.

Nguyễn Hằng