Minh bạch nguồn gốc, nâng sức cạnh tranh cho nước mắm Việt trên thị trường quốc tế

Đăng ngày: 18/11/2026 , 19:21 GMT+7

Nước mắm là sản phẩm gắn liền với văn hóa ẩm thực Việt Nam, song hành trình chinh phục thị trường quốc tế vẫn đối mặt nhiều rào cản về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn chất lượng và tính hợp pháp của nguyên liệu. Trong bối cảnh yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, ứng dụng công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị, mở rộng cơ hội xuất khẩu cho sản phẩm truyền thống này.

Truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu tất yếu

Ông Lê Văn Giang, Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Việt Nam phát biểu.

Ngày 18/11/2026, tại Hà Nội, Hiệp hội Nước mắm Việt Nam phối hợp với Hội Thủy sản Việt Nam, Hội Khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm Việt Nam, Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng Cục Pháp luật dân sự – kinh tế (Bộ Tư pháp) tổ chức hội thảo “Khoa học công nghệ và truy xuất nguồn gốc – Giải pháp cho xuất khẩu nước mắm”.

Sự kiện đặt ra vấn đề đáng chú ý đối với ngành sản xuất nước mắm hiện nay: Làm thế nào để một sản phẩm có lịch sử lâu đời, mang đậm bản sắc ẩm thực Việt Nam, có thể đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng nghiêm ngặt của thị trường quốc tế?

Trên thực tế, nước mắm Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế về nguồn nguyên liệu thủy sản, kinh nghiệm chế biến và phương pháp sản xuất truyền thống. Tuy nhiên, quy mô xuất khẩu của ngành vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng. Một trong những nguyên nhân là các doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu liên quan đến chất lượng, an toàn thực phẩm, hồ sơ nguyên liệu và khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm.

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Giang, Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Việt Nam, nguyên Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế),nhấn mạnh nước mắm không đơn thuần là một loại gia vị mà còn kết tinh giá trị văn hóa ẩm thực và kinh nghiệm sản xuất được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Theo ông, để phát huy lợi thế này, ngành nước mắm cần chú trọng hơn đến việc minh bạch nguồn nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và hoàn thiện quy trình sản xuất. Đây không chỉ là yêu cầu nhằm đáp ứng quy định của các quốc gia nhập khẩu mà còn là nền tảng để xây dựng niềm tin đối với người tiêu dùng quốc tế.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang tăng cường triển khai các giải pháp chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU),việc kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào càng có ý nghĩa quan trọng. Các doanh nghiệp sản xuất nước mắm cần chứng minh được nguyên liệu thủy sản được khai thác hợp pháp, có thông tin rõ ràng và được kiểm soát xuyên suốt quá trình lưu thông.

Kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng từ biển đến bàn ăn

Bà Nguyễn Thị Trang Nhung, Phó Trưởng Ban Hợp tác quốc tế Hội Thủy sản Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Nước mắm Việt Nam.

Một trong những vấn đề cốt lõi được đặt ra tại hội thảo là phạm vi truy xuất nguồn gốc không thể chỉ giới hạn ở khâu thu mua nguyên liệu hoặc cơ sở chế biến. Để bảo đảm tính minh bạch, dữ liệu cần được liên kết từ hoạt động khai thác trên biển, vận chuyển, cập cảng, thu mua cho đến quá trình sản xuất và phân phối thành phẩm.

Đây là yêu cầu có liên quan trực tiếp đến việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT). Hệ thống này hướng tới số hóa thông tin hoạt động khai thác, tạo cơ sở kiểm tra và đối chiếu nguồn gốc nguyên liệu trong chuỗi cung ứng.

Đối với ngành nước mắm, việc áp dụng truy xuất nguồn gốc có ý nghĩa đặc biệt bởi nguyên liệu sản xuất chủ yếu là cá biển. Nếu thông tin về tàu khai thác, thời gian, địa điểm đánh bắt, sản lượng và quá trình thu mua không được ghi nhận đầy đủ, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi chứng minh tính hợp pháp của nguyên liệu trước các cơ quan kiểm soát tại thị trường nhập khẩu.

Tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Trang Nhung, Phó Trưởng Ban Hợp tác quốc tế Hội Thủy sản Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Nước mắm Việt Nam, đã phân tích những yêu cầu pháp lý quốc tế và các quy định mới trong nước, trong đó có Thông tư số 81/2025/TT-BNNMT.

Nội dung tham luận tập trung vào các điểm kiểm soát trong chuỗi khai thác thủy sản, từ hoạt động của tàu cá trên biển đến quá trình đưa nguyên liệu vào cảng. Đồng thời, những sai sót thường gặp trong hồ sơ truy xuất nguồn gốc cũng được chỉ ra nhằm giúp doanh nghiệp nhận diện khó khăn và chủ động hoàn thiện quy trình thực hiện.

Thực tế cho thấy, chỉ cần một khâu trong chuỗi cung ứng thiếu thông tin hoặc hồ sơ không thống nhất, khả năng chứng minh nguồn gốc hợp pháp của nguyên liệu có thể bị ảnh hưởng. Điều này khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ phát sinh chi phí kiểm tra, kéo dài thời gian thông quan hoặc mất cơ hội tiếp cận một số thị trường.

Do đó, việc xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu thống nhất giữa tàu cá, cảng cá, đơn vị thu mua và cơ sở chế biến là yêu cầu cần được ưu tiên. Khi thông tin được cập nhật liên tục và có khả năng kiểm chứng, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý sản xuất.

Kết hợp công nghệ hiện đại với phương pháp sản xuất truyền thống

Bà Lê Thị Nga, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Hàng tiêu dùng Masan.

Bên cạnh truy xuất nguồn gốc, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất cũng được xác định là yếu tố quan trọng giúp nước mắm Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Một trong những thách thức của ngành là làm sao duy trì đặc trưng của phương pháp ủ chượp truyền thống nhưng vẫn kiểm soát được chất lượng sản phẩm theo những tiêu chí thống nhất. Quá trình lên men tự nhiên, chất lượng nguyên liệu và điều kiện sản xuất đều có thể ảnh hưởng đến đặc tính của thành phẩm.

Theo đó, bà Lê Thị Nga, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Hàng tiêu dùng Masan, chia sẻ về việc nghiên cứu, ứng dụng công nghệ nhằm hỗ trợ phương pháp sản xuất nước mắm truyền thống.

Với hướng tiếp cận này, công nghệ không thay thế hoàn toàn kinh nghiệm sản xuất lâu đời mà đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát quy trình, theo dõi các thông số kỹ thuật và ổn định chất lượng sản phẩm. Việc kết hợp giữa tri thức truyền thống với tiến bộ khoa học có thể góp phần nâng cao khả năng kiểm soát an toàn thực phẩm, giảm sự phụ thuộc vào những yếu tố thiếu ổn định trong quá trình sản xuất.

Ở góc độ quản lý nguyên liệu, ông Trần Hồng Quang, đại diện Hội Thủy sản Việt Nam, giới thiệu giải pháp công nghệ số phục vụ truy xuất nguồn gốc thủy sản, tập trung vào ứng dụng đối với nguồn cá nguyên liệu dùng trong sản xuất nước mắm.

Mô hình được đề cập hướng đến việc quản lý dữ liệu xuyên suốt từ hoạt động khai thác trên biển đến thị trường tiêu thụ. Khi thông tin được số hóa và liên kết giữa các khâu, khả năng kiểm tra, đối chiếu nguồn gốc sẽ được cải thiện, đồng thời hạn chế tình trạng dữ liệu phân tán hoặc thiếu đồng nhất.

Việc ứng dụng công nghệ số cũng mở ra khả năng xây dựng hệ thống thông tin sản phẩm rõ ràng hơn. Người mua và đối tác nhập khẩu có thể tiếp cận những dữ liệu cần thiết về nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và các tiêu chí chất lượng, qua đó tăng mức độ tin cậy đối với sản phẩm.

Tuy nhiên, để những giải pháp này phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần có sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng dữ liệu, nhân lực và quy trình vận hành. Đặc biệt, các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ cần được hỗ trợ về kỹ thuật và chi phí triển khai để không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi.

Mở rộng thị trường xuất khẩu từ nền tảng tiêu chuẩn hóa

Toàn cảnh hội thảo “Khoa học công nghệ và truy xuất nguồn gốc – Giải pháp cho xuất khẩu nước mắm”.

Trong thương mại quốc tế, chất lượng sản phẩm là điều kiện cần nhưng chưa đủ để một mặt hàng có thể duy trì vị thế lâu dài. Khả năng chứng minh nguồn gốc hợp pháp, đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm và cung cấp hồ sơ minh bạch đang trở thành những tiêu chí ngày càng quan trọng.

Đối với nước mắm Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội để tái định vị sản phẩm trên thị trường quốc tế. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá thành hoặc lợi thế của phương pháp sản xuất truyền thống, doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, nâng cao tính ổn định của sản phẩm và phát triển thương hiệu gắn với nguồn gốc rõ ràng.

Một hướng đi đáng chú ý là tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị, từ ngư dân, đơn vị thu mua đến nhà sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu. Khi trách nhiệm cung cấp, lưu trữ và xác thực thông tin được phân định rõ ràng, quá trình truy xuất sẽ thuận lợi hơn, đồng thời giúp hạn chế rủi ro về nguyên liệu không đáp ứng quy định.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức chuyên môn cần tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật quy định của thị trường nhập khẩu, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Việc xây dựng các mô hình truy xuất phù hợp với đặc thù sản xuất nước mắm cũng cần được quan tâm, nhất là đối với những cơ sở có quy mô nhỏ và vừa.

Tại hội thảo, phiên thảo luận giữa đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội, chuyên gia và doanh nghiệp đã tập trung vào những khó khăn trong kiểm soát nguyên liệu đầu vào, thực hiện quy định truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu và ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất.

Những vấn đề được đặt ra cho thấy, hành trình đưa nước mắm Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế không chỉ phụ thuộc vào năng lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp mà cần sự phối hợp đồng bộ của toàn chuỗi cung ứng.

Với lợi thế về truyền thống sản xuất và nguồn nguyên liệu thủy sản, nước mắm Việt Nam có cơ sở để mở rộng hiện diện tại nhiều thị trường. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thương mại bền vững, ngành cần lấy minh bạch nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và đổi mới công nghệ làm nền tảng. Đây cũng là bước đi cần thiết để sản phẩm truyền thống nâng cao sức cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thương mại quốc tế trong giai đoạn mới.

Đánh giá bài viết:
★★★★★
0.0/5 (0 lượt đánh giá)
Đăng ngày: 18/11/2026 , 19:21 GMT+7

Tin liên quan

Tin Khác