Trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều hướng tiếp cận mới trong chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh viện. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kiểm chứng bằng thực tiễn lâm sàng, sử dụng có trách nhiệm và đặt y đức, sự đồng cảm của người thầy thuốc ở vị trí trung tâm.
AI mở thêm hướng tiếp cận trong khám, chữa bệnh
Hội nghị Khoa học trí tuệ nhân tạo trong y tế 2026 (AI4Health 2026) diễn ra trong 2 ngày 23-24/10 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo trong y tế: Từ tầm nhìn đến tác động thực tiễn”. Sự kiện do Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì, thu hút hơn 300 chuyên gia, nhà khoa học, bác sĩ cùng đại diện các cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ trong nước, quốc tế.
Hội nghị là dịp để các chuyên gia trao đổi về khả năng ứng dụng AI trong hoạt động y tế, đồng thời đánh giá những thách thức khi đưa công nghệ từ môi trường nghiên cứu vào thực tiễn khám, chữa bệnh. Thay vì chỉ tập trung vào những gì AI có thể thực hiện, các thảo luận hướng đến câu hỏi quan trọng hơn: Công nghệ có thực sự giúp nâng cao chất lượng chăm sóc và mang lại lợi ích thiết thực cho người bệnh hay không?
Trong lĩnh vực y tế, AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu hình ảnh, tổng hợp thông tin bệnh án, nhận diện nguy cơ và cung cấp cơ sở tham khảo cho quá trình ra quyết định chuyên môn. Khi được tích hợp phù hợp vào quy trình làm việc, công nghệ còn có tiềm năng giảm bớt một số thao tác hành chính, hỗ trợ quản lý bệnh viện và cải thiện khả năng phối hợp giữa các bộ phận.
Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội nghị là báo cáo của PGS.TS Nguyễn Lê Bảo Tiến, Phó Trưởng khoa Y, Trưởng Bộ môn Phẫu thuật cột sống, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược, cơ sở Linh Đàm, về việc ứng dụng AI trong xử lý các trường hợp bệnh lý cột sống phức tạp.
Trên thực tế, một số bệnh nhân có thể đồng thời xuất hiện tổn thương ở nhiều đoạn cột sống. Việc đánh giá từng phim chụp riêng lẻ đôi khi chưa đủ để xác định đầy đủ mức độ tổn thương và thứ tự ưu tiên can thiệp. Trong trường hợp này, AI có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu từ chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ và tiền sử bệnh án, giúp bác sĩ có thêm thông tin khi đánh giá tình trạng người bệnh.
Theo thông tin được chia sẻ tại hội nghị, Bệnh viện Đại học Y Dược, cơ sở Linh Đàm, đang phối hợp với Viện Trí tuệ nhân tạo thuộc Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, phát triển mô hình trợ lý AI phục vụ chuyên môn. Dự án đã thu thập dữ liệu thực tế từ hơn 1.000 bệnh nhân và hướng tới hoàn thiện bộ dữ liệu chuẩn hóa gồm 2.000 trường hợp.
Những hướng nghiên cứu này cho thấy AI đang từng bước được đưa vào các bài toán cụ thể của y học, thay vì chỉ dừng lại ở những thử nghiệm mang tính lý thuyết. Dẫu vậy, khả năng hỗ trợ phân tích không đồng nghĩa với việc công nghệ có thể tự đưa ra mọi quyết định trong quá trình điều trị. Kết quả từ hệ thống vẫn cần được bác sĩ kiểm tra, đối chiếu với tình trạng lâm sàng và các bằng chứng liên quan.
Khoảng cách giữa hiệu quả thuật toán và thực tế lâm sàng
Dù có nhiều triển vọng, việc ứng dụng AI trong y tế vẫn tồn tại những giới hạn cần được nhìn nhận thận trọng. Một mô hình đạt kết quả tốt trong môi trường nghiên cứu chưa chắc duy trì được hiệu năng tương tự khi triển khai tại những cơ sở khám, chữa bệnh khác nhau.
Nguyên nhân có thể đến từ sự khác biệt về thiết bị chẩn đoán hình ảnh, chất lượng dữ liệu, quy trình chuyên môn và đặc điểm của nhóm bệnh nhân. Khi những yếu tố này thay đổi, kết quả phân tích của thuật toán cũng có thể biến động. Vì vậy, việc đánh giá AI không thể chỉ dựa vào kết quả thử nghiệm ban đầu mà cần có quá trình kiểm chứng trong điều kiện sử dụng thực tế.
Một vấn đề khác là nguy cơ AI đưa ra thông tin sai lệch hoặc kết luận thiếu căn cứ khi dữ liệu đầu vào không đầy đủ. Nếu người sử dụng mặc nhiên tin tưởng vào kết quả của hệ thống mà bỏ qua việc thăm khám, kiểm tra và đánh giá chuyên môn, sai sót có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình chẩn đoán, điều trị.
Trong y tế, những sai lệch dù nhỏ cũng có thể dẫn đến hệ quả đáng kể. Do đó, AI cần được xem là công cụ hỗ trợ, không phải nguồn thông tin duy nhất để đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe và tính mạng người bệnh.
Phát biểu tại hội nghị, GS.TS, Thầy thuốc Nhân dân Lê Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh rằng sự phát triển của công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo là xu hướng tất yếu, đòi hỏi ngành y tế phải chủ động thích ứng. Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế con người.
Theo ông, giá trị của y học không chỉ nằm ở các thuật toán hay những chỉ số chính xác về mặt kỹ thuật, mà còn được tạo nên từ sự đồng cảm, tính trung thực, tinh thần trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp của người thầy thuốc.
Thông điệp này đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ y tế trong kỷ nguyên số: Không nên nhìn AI đơn thuần như một đối thủ cạnh tranh với con người, mà cần chủ động học hỏi, làm chủ công nghệ và sử dụng công nghệ đúng mục đích. Khi được vận hành phù hợp, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp bác sĩ có thêm dữ liệu để đưa ra quyết định tốt hơn.
Bảo đảm an toàn dữ liệu và trách nhiệm chuyên môn
Bên cạnh độ chính xác của thuật toán, bảo vệ dữ liệu sức khỏe là một trong những điều kiện quan trọng để AI được ứng dụng rộng rãi. Hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm, hình ảnh chẩn đoán và tiền sử điều trị đều chứa thông tin riêng tư của người bệnh. Việc thu thập, lưu trữ và xử lý những dữ liệu này cần tuân thủ các yêu cầu về bảo mật và quy định pháp luật có liên quan.
Tại hội nghị, các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc phát triển AI trong y tế cần gắn với khả năng giải thích kết quả, kiểm soát rủi ro và xác định rõ trách nhiệm của các bên tham gia. Đối với những ứng dụng có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định điều trị, quy trình giám sát của nhân viên y tế càng cần được chú trọng.
Ngoài ra, dữ liệu sử dụng để phát triển và đánh giá mô hình phải có chất lượng, tính đại diện và phù hợp với nhóm người bệnh mà công nghệ hướng tới. Một giải pháp được phát triển trong môi trường khác không mặc nhiên đáp ứng đầy đủ điều kiện triển khai tại Việt Nam.
Đặc điểm bệnh tật, nguồn lực, trang thiết bị và quy trình hoạt động giữa các cơ sở y tế có thể khác nhau đáng kể. Vì vậy, việc kiểm chứng cần được thực hiện trong những điều kiện phù hợp, đồng thời có cơ chế theo dõi hiệu quả sau khi đưa công nghệ vào sử dụng.
Đào tạo nhân lực cũng là nhiệm vụ không thể thiếu. Bác sĩ và nhân viên y tế cần hiểu rõ khả năng, giới hạn của AI, biết cách đánh giá thông tin do hệ thống cung cấp và nhận diện những trường hợp cần kiểm tra bổ sung. Song song với đó, các chuyên gia công nghệ cần phối hợp chặt chẽ với đội ngũ chuyên môn để xây dựng giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế.
Kết nối liên ngành để đưa AI vào thực tiễn
AI4Health 2026 mở rộng thảo luận sang nhiều lĩnh vực như chẩn đoán hình ảnh, nghiên cứu khoa học, phát triển dược phẩm, y học chính xác, quản trị bệnh viện, sức khỏe cộng đồng và giáo dục y khoa. Các nội dung này cho thấy phạm vi ứng dụng của trí tuệ nhân tạo không chỉ giới hạn trong hoạt động khám, chữa bệnh mà còn liên quan đến nhiều khâu của hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Để công nghệ tạo ra giá trị thực tế, sự phối hợp giữa bác sĩ, dược sĩ, chuyên gia y tế công cộng, nhà khoa học dữ liệu, kỹ sư công nghệ, nhà quản lý và doanh nghiệp là yếu tố quan trọng. Trong đó, các cơ sở y tế cần tham gia xác định nhu cầu, cung cấp bối cảnh chuyên môn và đánh giá hiệu quả của giải pháp; các trường đại học, viện nghiên cứu đóng vai trò phát triển tri thức và đào tạo nhân lực; doanh nghiệp có thể hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm và tổ chức vận hành.
Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, sự kết nối giữa lĩnh vực y dược và công nghệ tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu liên ngành phát triển những giải pháp gắn với thực tiễn. Mô hình hợp tác giữa cơ sở đào tạo y khoa và đơn vị nghiên cứu AI cũng mở ra cơ hội kiểm chứng các kết quả nghiên cứu trong môi trường chuyên môn cụ thể.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cần có lộ trình phù hợp, bắt đầu từ những vấn đề có nhu cầu rõ ràng, sau đó đánh giá hiệu quả, chi phí, mức độ an toàn và khả năng tích hợp vào quy trình hiện có. Việc đầu tư công nghệ cần tránh chạy theo xu hướng mà thiếu cơ sở chứng minh lợi ích đối với người bệnh.
Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, AI có thể góp phần nâng cao năng lực phân tích, hỗ trợ bác sĩ và cải thiện hiệu quả quản lý bệnh viện. Nhưng thước đo cuối cùng của công nghệ không chỉ là tốc độ xử lý hay mức độ hiện đại của thuật toán, mà phải là chất lượng chăm sóc, sự an toàn và lợi ích thực tế dành cho người bệnh.
Từ những trao đổi tại AI4Health 2026, thông điệp được đặt ra khá rõ ràng: Ngành y tế cần chủ động tiếp cận và làm chủ công nghệ, đồng thời giữ vững vai trò trung tâm của con người trong mọi quyết định chuyên môn. AI có thể hỗ trợ người thầy thuốc nhìn nhận dữ liệu toàn diện hơn, nhưng sự thấu hiểu, đồng cảm và trách nhiệm trước người bệnh vẫn là những giá trị không thể thay thế.